Tijdelijke, langdurige of blijvende monddroogheid?

Ieder mens heeft tijdelijk wel eens last van een droge mond. Dit kan bijvoorbeeld ontstaan na langdurig spreken of bij stress. Sommige mensen hebben ook langdurig last van een droge mond. Ook kan het een blijvende klacht zijn. Een langdurig of blijvende droge mond kan slecht zijn voor uw gebit en het mondslijmvlies. De droge mond gaat vaak gepaard met een vieze smaak in de mond. Speeksel zorgt normaal gesproken voor een gebalanceerde ph waarde en heeft een antibacteriële functie. Als er minder speeksel is, kunnen bacteriën zich sneller ontwikkelen. De kans op tandvlees en gebitsproblemen wordt daardoor grote, en het veroorzaakt vooral ook een slechte adem.

Wat zijn de meest voorkomende klachten bij een droge mond?

Er zijn veel verschillende klachten die voorkomen bij een droge mond. Regelmatig zult u de mocht vochtig willen maken, zowel overdag als ‘s nachts. Ook het wegslikken van droog voedsel, zoals een beschuit, droge koek of brood, zal moeilijk gaan indien uw er niets bij drinkt. Het lijkt dan alsof het eten in de mond blijft plakken. De lippen en de tong kunnen strak en plakkerig aanvoelen. Spreken kan ook problemen geven, bijvoorbeeld het klakken met de tong en het uitspreken van bepaalde woorden of letters is lastig.

Wat zijn de oorzaken van een droge mond?

Een droge mond wordt veroorzaakt door een tekort aan speeksel in de mond. Dit tekort aan speeksel kan door verschillende oorzaken komen, bijvoorbeeld geven de speekselklieren onvoldoende speeksel af, maar ook kan het speeksel verdampen bij ademhaling door de mond. Veel voorkomende factoren die een rol spelen bij verminderd speeksel zijn:

1. Het gebruik van medicijnen

Heel veel medicijnen hebben als bijwerking dat de speekselklieren worden geremd in de afgifte van speeksel. Dit zijn vooral medicijnen die gebruikt worden bij de behandeling tegen hoge bloeddruk (antihypertensiva), of hartritmestoornissen, of medicijnen zoals antidepressiva, slaap- en plasmiddelen. De medicijnen tasten de speekselklieren zelf meestal niet aan, maar remmen alleen de speekselafgifte.

2. Ziekten

Door bijvoorbeeld koorts of diarree kan een droge mond ontstaan als gevolg van uitdroging. Maar ook iemand met suikerziekte welke niet goed ingesteld is, kan klagen over dorst en een droge mond. Meestal is de droge mond dan van tijdelijke aard. Zodra de koorts en diarree over is, of de suikerziekte is geregeld, zal de droge mond verdwijnen. Mensen met ziekten zoals bijvoorbeeld aids, of het syndroom van Sjögren (een chronische ontsteking van de traan en speekselklieren), kunnen vaak last hebben van een blijvende monddroogheid. Het kan zijn dat dit de ene periode wat meer last geeft dan de andere periode, maar geheel verdwijnen doet het nooit.

3. Bestraling

De speekselklieren kunnen door straling onherstelbaar worden beschadigd, bij bijvoorbeeld een kwaadaardig gezwel in het hoof of in de hals wanneer dit radioactief behandeld wordt. Daardoor kan ernstige mond droogheid ontstaan, wat over het algemeen blijvend zal zijn.

Maar ook bijvoorbeeld de volgende factoren spelen een rol; mondademhaling, verkeerde tandpasta/ mondwater, voeding en dranken (bv koffie en alcohol), sporten, roken, ouder worden, stress, de overgang en zwangerschap.

Waarom is speeksel zo belangrijk?

De smerende werking van speeksel is van belang bij spreken, kauwen en slikken. De wangen, tong en lippen kunnen gemakkelijker bewegen door speeksel. Daarnaast wordt voedsel bevochtigt waardoor het pijnloos door te slikken is. Speeksel zorgt voor een reinigende werking op tanden, kiezen en het mondslijmvlies. Tevens zorgt het voor een remmende werking op de groei en werking van bacteriën en schimmels in de mond, waardoor mondinfectie voorkomen kan worden.

Wat zijn de gevolgen van een droge mond voor uw tanden en kiezen?

Speeksel beschermt de tanden en kiezen in een gezonde mond. Door onvoldoende speeksel vormt er zich sneller tandplak dan normaal. Tandplak zijn bacterien, en daardoor kunnen sneller gaatjes ontstaan in de tanden en kiezen. Indien u regelmatig voedsel met suiker eet, heeft u meer kans op gaatjes. De vorming van tandplak treed vooral op langs de randen van het tandvlees, waardoor het tandvlees kan gaan ontsteken. De tanden en kiezen kunnen hierdoor op den duur los gaan zitten. Het is belangrijk om extra beschermende maatregelen te treffen om dit te voorkomen.

Door het nuttigen van middelen die een droge mond lijken te verminderen, zoals bijvoorbeeld snoepjes of frisdrank, kan tanderosie of gaatjes ontstaan. Het is daarom belangrijk het gebit regelmatig te laten controleren bij de tandarts.

Wat zijn de gevolgen van een droge mond voor iemand met een kunstgebit?

De combinatie van een droge mond en een kunstgebit geeft ook vaak problemen, het kunstgebit blijft vaak niet goed op zijn plaats zitten. Soms kan er ook een laag ingedikt speeksel ontstaan tussen het kunstgebit en het mondslijmvlies, het kunstgebit plakt dan vast aan het gehemelte waardoor het kunstgebit kan gaan wrikken en er pijnlijke plekken ontstaan.

Behandeling van een droge mond.

Een droge mond zijn op verschillende manieren te bestrijden. Er zijn verschillende manieren, bijvoorbeeld:

1. Het stimuleren van de speekselafgifte. 

Door bijvoorbeeld het gebruik van medicijnen kunnen uw speekselklieren tijdelijk niet god werken, of de speekselafgifte geremd worden. De speekselproductie kan dan gestimuleerd worden. Dit kan bijvoorbeeld door het eten van voedsel waarop goed gekauwd moet worden, zoals stevige bruine boterhammen, wortels of suikervrije kauwgom. Het eten van licht zuur voedsel, zoals fruit of komkommer kan ook de afgifte van het speeksel versterken. Vaak werkt dit onvoldoende bij mensen die heviger last hebben van een droge mond.

2. Verandering van medicijnen. 

Bij het veranderen van medicijnen kan uw huisarts of de specialist u het beste advies geven over de dosering of het tijdstip van het toedienen van de medicijnen. Mogelijk heeft dit invloed op de droge mond.

3. Het gebruik van speekselvervangers.

Indien uw speekselklieren niet meer werken, is het niet mogelijk de speekselproductie te stimuleren. Ook als de speekselklieren nog maar een beetje functioneren, kunt u ze waarschijnlijk onvoldoende stimuleren. Met behulp van een speekselvervanger kunnen de gevolgen van een droge mond beperkt worden. Een speekselvervanger bestaan in de vorm van een bevochtigingsgel of een verstuiver. De bevochtigingsgel brengt u op de slijmvliezen aan. De verstuiver kunt u in de mondholte spuiten om de mondholte te bevochtigen. Er zijn verschillende meningen over welk gebruik van een speekselvervanger de voorkeur heeft. Over het algemeen vinden mensen in de nacht de gel prettig en de spray voor overdag. U kunt dit zelf het beste testen. Mondgel is gewoon bij de drogist of apotheek te koop. Maar overleg altijd even met de tandarts wel middel het beste bij u past.

Is extra verzorging van een droge mond nodig?

Door het sneller ontwikkelen van bacteriën, is het belangrijk om extra aandacht aan uw gebit te besteden. Dit om eventuele gaatjes te voorkomen. Tweemaal daags uw tanden poesten met een zachte tandenborstel is voor u extra belangrijk. Gebruik hierbij een fluoride tandpasta (eventueel speciaal voor de droge mond). Gebruik naast de tandenborstel ook interdentale reiniging, zoals ragers, flossdraad, tandenstokers om de ruimtes tussen de tanden en kiezen ook goed te reinigen. Let daarnaast op uw voeding, eet en drink zo min mogelijk suikerhoudend en zuur voedsel en drinken. Eventueel is het nodig om extra fluoride te gebruiken, overleg dit met uw tandarts.

Ook bij het dragen van een kunstgebit, is het belangrijk dit goed schoon te houden. Reinig het kunstgebit zorgvuldig na iedere maaltijd met een speciale prothese borstel met water om etensresten te verwijderen. Een vies kunstgebit is vooral in combinatie met een droge mond en broedplaats voor bacteriën en schimmels. Naast uw kunstgebit, is het ook van belang om uw slijmvlies onder de prothese (de kaken, gehemelte en de overgang van de kaak naar de wangen) goed schoon te houden. Doe uw kunstgebit ‘s nachts uit en bewaar het in water.

Moet ik vaker naar de tandarts bij een droge mond?

Het is aan te raden om met een droge mond vaker de tandarts te bezoeken. Alleen dan kunnen beginnende aantastingen van het gebit tijdig worden herkend en verdere aantasting worden voorkomen. Bij ernstige monddroogheid kan de aantasting zelfs zo snel gaan, dat de ontstane schade bij de halfjaarlijkse controle zeer moeilijk of zelfs niet meer te herstellen is.

Van der Horst Tandartsen